Bugün global internet trafiğinin omurgasını deniz altı fiber sınırları taşıyor. Lakin bu altyapının temeli 1980’lerin sonunda döşenen birinci transatlantik fiber sistemine dayanıyor.
ABD, Birleşik Krallık ve Fransa’yı birbirine bağlayan TAT-8 kablosu onlarca yıl sonra okyanus tabanından çıkarılmaya başlandı. Kablo, özel gemiler ve kablo yakalama ekipmanları kullanılarak modül parça yüzeye alınıyor ve geri dönüşüm tesislerine gönderiliyor.
TAT-8, Trans-Atlantic Telephone sistemlerinin sekizinci halkasıydı ve bakır kablo yerine tek modlu optik fiber kullanan birinci transatlantik irtibat çizgisi oldu. Sistem yaklaşık 6.000 kilometre uzunluğa sahipti ve 1.3 mikrometre dalga uzunluğunda çalışan fiber üzerinden yaklaşık 280 Mbit/s data transferi sağlıyordu. Bu paha bugün küçük görünse de o devir kıtalar ortası data irtibatı için büyük bir sıçrama manasına geliyordu.
Kablo boyunca onlarca kilometrede bir yerleştirilen opto-elektronik tekrarlayıcılar, ışık sinyalini tekrar güçlendirerek data akışının okyanus boyunca kesintisiz iletilmesini sağlıyordu.
Basınca güçlü silindirik korumalar içinde çalışan bu aygıtlar yaklaşık 8.000 metre derinliğe uygun halde tasarlanmıştı. Fiber çiftleri üzerinden ışık darbeleri ile data taşınması ve muhakkak aralıklarla güçlendirme yapılması yaklaşımı, günümüzde kullanılan uzun uzaklıklı denizaltı irtibat sistemlerinin standart mimarisi haline geldi.
1970’lerde uydu irtibatı yükselişteydi ve düzenleyiciler denizaltı kablolarının rekabetçi kalabilmesi için önemli kapasite artışı gerektiğini belirtti. Bakır iletimde sinyal zayıflaması ve tekrarlayıcı uzaklığı kapasiteyi sınırlıyordu.
Bu nedenle Bell Labs ve İngiliz ortakları fiber optik teknolojiye yöneldi. Teknoloji birinci olarak Kanarya Adaları ortasında kurulan deneysel Optican-1 sınırında test edildi. Deneme başarılı olsa da güç beslemesini etkileyen izolasyon arızaları nedeniyle kablo yapısı ve derin deniz ortamı yine incelendi.
Bu incelemeler sırasında kabloda köpekbalığı dişleri bulunması dikkat çekti. Birinci etapta hayvanların kablodaki elektromanyetik alanlardan etkilenmiş olabileceği düşünüldü. Daha sonra akvaryum ve deniz deneyleri, elektrik alanlarının köpekbalıklarını çektiğine dair dengeli ispat sunmadı.
En muhtemel açıklama su kolonunda asılı duran kablonun meraklı deniz canlıları tarafından rastgele ısırılmasıydı. Buna karşın kabloya çelik zırh katmanı eklendi. Bu katman yalnızca mümkün hayvan temasına karşı değil, birebir vakitte sürtünme ve mekanik hasara karşı da dayanıklılığı artırdı.
Bugün TAT-8’in sökümü için dizel-elektrik tahrikli özel kablo kurtarma gemileri kullanılıyor. Operatörler kablonun tüm güzergâhını gösteren ayrıntılı kayıtlar üzerinden ilerliyor.
Gemiden flatfish ismi verilen düz kancalı bir grapnel deniz tabanına indiriliyor ve yaklaşık bir knot süratle haritalanan rota boyunca sürükleniyor. Halat tansiyonu değiştiğinde kablo yakalandığı anlaşılıyor ve sistem vinçlerle yüzeye çekiliyor.
Güverteye çıkarılan modüller ortasında iki metre uzunluğa ulaşan tekrarlayıcılar, bakır güç iletkenleri ve çelik zırh katmanları bulunuyor. Bu bileşenler çağdaş geri dönüşüm tesislerine gönderiliyor.
Malzemeler mekanik olarak ayrıştırılıyor ve bakır, çelik, polietilen ve öbür metaller yine endüstriye kazandırılıyor. Bilhassa bakır iletkenler uzun ve yüksek saflıkta oldukları için ekonomik açıdan kıymetli kabul ediliyor. Plastik kılıflar granül haline getirilerek yine plastik üretiminde kullanılıyor.
Uydu internet sistemleri sık sık fiber altyapının yerini alacak teknoloji olarak gösterilse de denizaltı fiber kablolar kapasite, gecikme müddeti ve maliyet açısından hâlâ baskın pozisyonda bulunuyor.
Uydular uzak bölgelerde irtibat sağlıyor ve yedeklilik sunuyor fakat birkaç yılda bir yenilenmeleri gerekiyor ve atmosfer şartlarından etkilenebiliyor. Çağdaş denizaltı kabloları ise dalga uzunluğu bölmeli çoğullama ve gelişmiş optik iletim teknikleriyle ölçeklenmeye devam ediyor.
Bugün kullanılan global internet omurgasının temel tasarım prensipleri, tek modlu fiber, belli aralıklarla yerleştirilen su altı tekrarlayıcılar ve ayrıntılı güzergâh haritalaması üzere özelliklerle TAT-8 ile birlikte ortaya çıktı. Okyanus tabanından çıkarılan bu sistem, sırf bir kablo değil, çağdaş internet çağının başlangıç noktası olarak görülüyor.
