İkinci el araba piyasasında ekspertiz raporu artık neredeyse satışın zarurî kesimi haline geldi. Bunun nedeni sırf kilometre doğrulaması ya da kolay boya denetimi değil. Türkiye’de ağır kazalı araçların onarılarak tekrar satışa çıkarılması uzun müddettir bilinen bir gerçek.
Şasi doğrultma, airbag değişimi, modül birleştirme, lokal boya ve mikron ayarlı kaplama süreçleriyle ağır hasarlı araçlar dışarıdan bakıldığında kusursuz görünebiliyor. Bu yüzden aracı satın almadan evvel ekspertize götürmek kritik. Fakat ekspertize gitmeden evvel yapılacak kolay denetimler de aracın geçmişi hakkında önemli ipuçları veriyor.
Araç birinci olarak açık alanda ve mümkünse gün ışığında incelenmeli. Kaporta denetimleri kapalı otoparkta birden fazla vakit aldatıcı oluyor. Boya ton farkı yapay ışıkta gizlenebiliyor. Aracın etrafında yavaşça çeşit atıldığında farklı paneller ortasında renk değişimi olup olmadığı çoklukla birinci dikkat çeken ayrıntı oluyor.
Aynı renk koduna sahip bir arabada kaput, çamurluk ve kapıların tonları birbirinden farklı görünüyorsa kesim boyalıdır yahut değişmiştir. Bilhassa metalik renklerde bu fark daha kolay fark edilir.
Kapı aralıkları çok değerli bir denetim noktasıdır. Kapılar kapalıyken kaput, bagaj ve kapılar ortasındaki boşluklar her noktada eşit olmalı. Bir tarafta dar öteki tarafta geniş boşluk varsa panel sökülmüş ya da şasi süreç görmüş olabilir. Kapıların kapanma sesi de ipucu verir. Fabrika çıkışlı bir kapı daha tok ve yumuşak kapanır. Sıkıntı kapanan yahut üst kaldırılarak kapatılan kapı birçok vakit kazaya işaret eder.
Kapı içleri kesinlikle incelenmeli. Kapıyı açtığınızda menteşe irtibat noktalarındaki civatalara bakın. Civata başlarının üzerindeki boya kalkmış, anahtar izi oluşmuş yahut civata rengi gövde rengiyle uyumsuzsa o kapı sökülmüştür. Fabrikadan çıkan araçlarda civatalar gövde ile tıpkı renkte boyanır ve üzerinde anahtar izi bulunmaz. Tıpkı denetim çamurluk ve kaput temaslarında da yapılabilir.
Kaput açıldığında şase kolları incelenmeli. Motor kısmındaki şase kollarında dalgalı yüzey, kat izi, çatlak boya yahut silikon gibisi dolgu hususları görülüyorsa araç önden darbe almıştır. Fabrika çıkışlı şase yüzeyi pürüzsüz olur ve yüzey boyunca tıpkı doku devam eder. Sonradan doğrultulan şaselerde yüzey ekseriyetle düz olmaz.
Bagaj bölmesi ağır kazaların en kolay yakalandığı yerlerden biridir. Stepne havuzu kaldırılarak alt sac incelenmeli. Dalgalanma, yamukluk, taze boya, mastik izleri yahut farklı renkli kaplama varsa arttan darbe vardır. Bagaj içindeki kaynak noktaları da kıymetli bir göstergedir. Fabrika kaynakları tertipli ve nokta halindedir. Sonradan yapılan kaynaklar ise kalın, sistemsiz ve birçok vakit taşlanmış görünür.
Aracın altına eğilip bakmak da önemli ipuçları verir. Marşpiyel bölgelerinde düz olmayan yüzey, kalın kaplama, taş müdafaa spreyinin yalnızca belli bölgede ağır olması yahut farklı tonlarda olması süreç görmüş gövde manasına gelir. Bilhassa iki kesimin birleştiği yerlerde sonradan atılan kaynaklar birden fazla vakit alttan bakıldığında fark edilir.
Camlar da denetim edilmelidir. Araç üzerindeki tüm camların köşelerinde üretim tarihi muharrir. Ön cam 2018, yan camlar 2022 üzere farklı tarihler varsa cam değişmiştir. Tek başına cam değişimi büyük kazayı göstermez lakin öteki bulgularla birlikte değerli hale gelir.
Airbag denetimi kritik bir adımdır. Direksiyon ve torpido üzerindeki airbag kapaklarının yüzeyi öbür plastiklerden farklı görünüyorsa, ortadaki boşluk eşit değilse yahut torpidoda kesik izi hissediliyorsa airbag açmış ve sonradan kapatılmış olabilir. Kontak açıldığında airbag lambası kısa mühlet yanıp sönmeli ve sonra sönmelidir. Hiç yanmaması da sistemin iptal edildiğini gösterebilir.
Boya denetimi gözle de anlaşılabilir. Araç pakken yandan bakıldığında panel üzerinde dalgalanma görülüyorsa macun vardır. Güneş ışığında yüzeye eğilerek bakıldığında portakal kabuğu görünümü yalnızca tek modülde ağır ise o panel boyalıdır. Fabrika boyası tüm araçta homojen görünür.
Lastik aşınması da şasi hakkında bilgi verir. Direksiyon düz pozisyondayken araç bir tarafa çekiyorsa yahut lastiklerin iç kenarı başkasından daha fazla aşınmışsa şasi doğruluğu bozulmuş olabilir. Bu durum birden fazla vakit ağır kazadan sonra yapılan düzeltmelerde görülür.
Tavan denetimi ayrıyeten kıymetlidir. Tavan boyası Türkiye’de ikinci el pahasını en çok etkileyen ögelerden biridir. Tavan sacında boya, lokal süreç, macun yahut dalgalanma görülmesi ekseriyetle takla yahut ağır hasar ihtimalini gündeme getirir. Tavan fitilleri yavaşça kaldırılarak boya izi olup olmadığına bakılabilir. Fabrika boyasında fitil altı yüzey büsbütün düzgün olur.
Bu denetimler kesin sonuç vermez lakin değerli bir ön eleme sağlar. Araç bu incelemelerde kuşku oluşturuyorsa kesinlikle kapsamlı ekspertize sokulmalı ve bilhassa şasi ölçüm aygıtı ile denetim edilmelidir. Günümüzde birçok ağır hasarlı araç dışarıdan kusursuz görünecek formda onarılabiliyor. Bu yüzden satın alma kararını sırf aracın kozmetiğine bakarak vermek önemli risk oluşturur.
