Şehirlerarası otobüs seyahatlerinde araç yavaşlarken duyulan retardar sesi birçok bireye rahatsız edici gelmiyor, bilakis rahatlatıcı bir tesir bırakıyor. Bilhassa gece seyahatlerinde bu sesle uykuya dalan yolcuların sayısı az değil. Bu durum tesadüf değil. İnsan beyninin sesleri algılama biçimi, öğrenilmiş tecrübeler ve fizyolojik reaksiyonlar birlikte ortaya çıkıyor.
Retardar, motor freni ve şanzıman sistemi üzerinden tekerlekleri denetimli formda yavaşlatan yardımcı fren sistemi. Araç yavaşlarken ortaya çıkan ses tiz ve keskin değil, düşük frekanslı, daima ve dalgalanması az bir uğultu formunda duyuluyor.
İnsan beyni duyduğu sesleri sadece işitmez, tıpkı vakitte risk sınıflandırması yapar. Evrimsel olarak ani, keskin ve sistemsiz sesler tehlike sinyali olarak algılanır. Çarpışma, kırılma yahut çığlık üzere tiz sesler bedende gerilim yansısı oluşturur ve kortizol düzeyini artırır.
Retardar sesi ise ani değil, ritmik ve sabit karakterde. Bu nedenle beyin bunu tehdit olarak değerlendirmez. Nörobilimde daima ve tehdit oluşturmayan sesler bir müddet sonra art plan gürültüsü olarak filtrelenir. Beyin faal olarak dinlemeyi bırakır ve zihinsel yük azalır. Bunun sonucu gevşeme hissi oluşur.
Retardarın oluşturduğu akustik yapı beyaz gürültüye yakın özellikler taşır. Beyaz gürültü; yağmur, klima, uçak kabini yahut fan sesi üzere geniş frekanslara yayılan daima sesleri tabir eder. Bu tip sesler ani çevresel sesleri bastırır, dikkat merkezinin yükünü düşürür ve uykuya geçişi kolaylaştırır.
Retardar sesi tam beyaz gürültü değildir fakat daha düşük frekans yüklü brown noise karakterine yakındır. Brown noise insan kulağında daha yumuşak algılanır ve sakinleştirici tesir oluşturur.
Psikolojik süreç de birebir anda ortaya çıkar. Retardar sesi çoklukla araç kent girişine yaklaştığında, mola tesisine girerken yahut otogara yaklaşırken duyulur. İnsan beyni tekrar eden tecrübeleri hislerle eşleştirir.
Yolculukların büyük kısmında bu ses yolun bittiği ve inançlı ortama varıldığı anlara denk gelir. Vakitle beyinde ses ile sonuç ortasında bağ kurulur. Psikolojide klasik şartlanma olarak tanımlanan bu süreçte ses duyulduğunda fark edilmeden rahatlama yansısı oluşur.
Fizyolojik boyutta vestibüler sistem devreye girer. Otobüs seyahati sırasında sabit sürat, hafif titreşim ve düşük frekanslı motor sesleri birlikte algılanır. Bu üçlü kombinasyon insanın anne karnında deneyimlediği duyusal ortama benzeri özellikler taşır.
Fetüs düşük frekanslı dolanım seslerini daima duyar ve ritmik hareket hisseder. Bu nedenle araç titreşimleri ve dizel motorun düşük frekanslı sesleri bilinçsiz bir güvenlik hissi oluşturur. Bebeklerin araçta kolay uykuya dalmasının nedeni de birebir sistemdir.
Yani retardar sesinin huzur verici algılanmasının tek bir nedeni yok. Düşük frekanslı daima sesin gerilim oluşturmaması, beyaz ve brown gürültü gibisi akustik tesir ve seyahat sonuyla ilişkilenen öğrenilmiş rahatlama yansısı tıpkı anda ortaya çıkar. Bu nedenle otobüslerde duyulan retardar sesi birçok kişi için rahatsız edici bir mekanik ses değil, gevşeme hissiyle ilişkilenen bir işitsel tecrübe olarak algılanır.
